คอมเพรสเซอร์แอร์คืออะไร ทำงานยังไง มีกี่ประเภท รู้ครบจบในบทเดียว

คอมเพรสเซอร์แอร์ (Air Conditioner Compressor) คือหัวใจสำคัญของระบบปรับอากาศ ทำหน้าที่ดูดและอัดสารทำความเย็น (น้ำยาแอร์) จากสถานะก๊าซความดันต่ำให้กลายเป็นก๊าซความดันสูง แล้วส่งต่อไปยังคอยล์ร้อนเพื่อระบายความร้อนออกจากระบบครับ ถ้าไม่มีคอมเพรสเซอร์แอร์ ระบบทั้งหมดก็ทำความเย็นไม่ได้เลย บทความนี้สยามเจริญแอร์จะพาท่านไปรู้จักคอมเพรสเซอร์แอร์แบบเข้าใจง่าย ๆ ทั้งหลักการทำงาน ประเภท Rotary, Scroll, Reciprocating ข้อดีข้อเสีย อายุการใช้งานเฉลี่ย และวิธีถนอมอายุคอมเพรสเซอร์ให้ใช้งานได้คุ้มค่าที่สุดครับ

---

คอมเพรสเซอร์ (Compressor) คือเครื่องจักรกลที่ใช้พลังงานไฟฟ้าในการอัดสารทำความเย็นให้มีความดันและอุณหภูมิสูงขึ้น เพื่อให้สารทำความเย็นสามารถไหลเวียนภายในระบบปิดของเครื่องปรับอากาศได้ครับ

ถ้าเปรียบเทียบให้เห็นภาพง่าย ๆ คอมเพรสเซอร์ก็เหมือน “หัวใจ” ของคน ที่คอยสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงอวัยวะต่าง ๆ ในร่างกาย ส่วนน้ำยาแอร์ก็เปรียบเหมือน “เลือด” ที่พาความเย็นเดินทางไปทั่วทั้งระบบ ถ้าหัวใจหยุด ระบบทั้งหมดก็หยุดทำงานทันทีครับ

สำหรับแอร์บ้านแบบติดผนัง (Wall Type) ที่เราคุ้นเคยกันดี ตัวคอมเพรสเซอร์จะถูกติดตั้งอยู่ภายในชุดคอยล์ร้อนด้านนอกอาคาร (Condensing Unit) ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมเวลาเปิดแอร์ ท่านจะได้ยินเสียงหึ่ง ๆ ดังมาจากเครื่องนอกบ้าน นั่นคือเสียงของคอมเพรสเซอร์กำลังทำงานอยู่ครับ

---

ระบบปรับอากาศทำความเย็นด้วยหลักการที่เรียกว่า วัฏจักรการทำความเย็นแบบอัดไอ (Vapor Compression Cycle) ซึ่งมี 4 ขั้นตอนหลัก ๆ ที่หมุนเวียนต่อเนื่องกันครับ

ขั้นที่ 1: อัด (Compression)

คอมเพรสเซอร์ดูดน้ำยาแอร์ที่อยู่ในสถานะก๊าซความดันต่ำ อุณหภูมิต่ำ เข้ามาอัดให้กลายเป็นก๊าซความดันสูง อุณหภูมิสูง กระบวนการนี้คือหน้าที่หลักของคอมเพรสเซอร์ครับ

ขั้นที่ 2: ควบแน่น (Condensation)

ก๊าซความดันสูงจะถูกส่งไปยังคอยล์ร้อน (Condenser) ที่อยู่ด้านนอกอาคาร พัดลมจะเป่าเพื่อระบายความร้อนออก ทำให้น้ำยาแอร์ควบแน่นกลายเป็นของเหลวความดันสูง

ขั้นที่ 3: ลดความดัน (Expansion)

ของเหลวความดันสูงจะถูกส่งผ่านชุดลดแรงดัน (Capillary Tube หรือ Expansion Valve) ทำให้ความดันลดลงและอุณหภูมิเย็นจัดทันที

ขั้นที่ 4: ระเหย (Evaporation)

น้ำยาแอร์ที่เย็นจัดจะไหลไปยังคอยล์เย็น (Evaporator) ภายในห้อง พัดลมในเครื่องจะดูดอากาศร้อนในห้องผ่านคอยล์เย็น อากาศจะถูกทำให้เย็นลงและเป่ากลับเข้าห้อง ส่วนน้ำยาแอร์ที่ดูดซับความร้อนจะระเหยกลับเป็นก๊าซความดันต่ำ แล้ววนกลับเข้าสู่คอมเพรสเซอร์อีกครั้ง เป็นวงจรต่อเนื่องครับ

---

เห็นได้ว่าทุกขั้นตอนในวงจรการทำความเย็น คอมเพรสเซอร์คือจุดเริ่มต้นและเป็นตัวขับเคลื่อนหลัก ถ้าคอมเพรสเซอร์ทำงานไม่เต็มประสิทธิภาพ ทั้งวงจรก็พังครับ นี่คือเหตุผลว่าทำไมคอมเพรสเซอร์ถึงเป็นชิ้นส่วนที่แพงที่สุดและสำคัญที่สุดในเครื่องปรับอากาศ

---

คอมเพรสเซอร์ที่ใช้ในเครื่องปรับอากาศสามารถแบ่งตามหลักการอัดน้ำยาได้เป็น 3 ประเภทหลักครับ

1. คอมเพรสเซอร์แบบโรตารี่ (Rotary Compressor)

ใช้โรเตอร์ (Rotor) ทรงกระบอกหมุนเยื้องศูนย์ภายในกระบอกสูบ เพื่อกวาดและอัดน้ำยาแอร์ไปตามทิศทางการหมุน เป็นคอมเพรสเซอร์ที่ นิยมใช้มากที่สุดในแอร์บ้าน ขนาดเล็กถึงกลาง (9,000 - 36,000 BTU) เพราะมีขนาดเล็ก เสียงเงียบกว่าแบบลูกสูบ และราคาเข้าถึงง่าย ผู้ผลิตคอมเพรสเซอร์โรตารี่ที่คุ้นหูในตลาดไทยมีหลายราย เช่น SCI (Siam Compressor Industry บริษัทในเครือ Mitsubishi Electric ที่ตั้งโรงงานในไทย), Panasonic, LG, GMCC และ Highly ครับ

2. คอมเพรสเซอร์แบบสโครล (Scroll Compressor)

ใช้ใบพัดรูปก้นหอย (Scroll) สองชิ้น ชิ้นหนึ่งอยู่กับที่ อีกชิ้นหมุนรอบแบบเยื้องศูนย์ เพื่อค่อย ๆ บีบอัดน้ำยาแอร์ให้มีแรงดันสูงขึ้นตามจังหวะการเคลื่อนที่ จุดเด่นคือ เสียงเงียบ สั่นสะเทือนน้อย และมีประสิทธิภาพสูง เพราะการอัดเป็นแบบต่อเนื่อง ไม่มีจังหวะหยุด นิยมใช้ในแอร์ขนาดใหญ่ (30,000 BTU ขึ้นไป) แอร์เชิงพาณิชย์ แอร์สำนักงาน และระบบปรับอากาศ VRF/VRV ครับ

3. คอมเพรสเซอร์แบบลูกสูบ (Reciprocating Compressor)

ใช้ลูกสูบเคลื่อนที่ขึ้นลงภายในกระบอกสูบคล้ายเครื่องยนต์รถยนต์ เพื่ออัดน้ำยาแอร์ เป็นคอมเพรสเซอร์ รุ่นเก่าแก่ที่สุด ที่ปัจจุบันไม่ค่อยเห็นในแอร์บ้านรุ่นใหม่แล้ว แต่ยังพบได้ในแอร์เก่า ระบบทำความเย็นเชิงพาณิชย์บางประเภท และเครื่องทำน้ำแข็งหรือตู้แช่ขนาดใหญ่ จุดเด่นคือโครงสร้างทนทาน ซ่อมได้ แต่มีเสียงดังและสั่นสะเทือนมากกว่าอีก 2 แบบครับ

---

นอกจากการแบ่งตามหลักการอัดแล้ว ยังสามารถแบ่งตาม “ระบบควบคุมความเร็วรอบ” ได้อีก 2 แบบคือ คอมเพรสเซอร์แบบ Fix Speed (ทำงานที่รอบเดียวตลอดเวลา ตัดเมื่อถึงอุณหภูมิ) และ คอมเพรสเซอร์แบบ Inverter (ปรับรอบได้ตามภาระความเย็น ประหยัดไฟกว่า) อ่านเพิ่มเติมได้ในบทความ แอร์ Inverter ต่างกับแอร์ระบบธรรมดายังไง

---

เพื่อให้เห็นภาพรวมง่ายขึ้น สยามเจริญแอร์ได้สรุปความแตกต่างของคอมเพรสเซอร์ทั้ง 3 ประเภทไว้ในตารางด้านล่างครับ

หัวข้อ	Rotary (โรตารี่)	Scroll (สโครล)	Reciprocating (ลูกสูบ)
หลักการอัด	โรเตอร์หมุนเยื้องศูนย์	ใบพัดก้นหอยหมุนรอบ	ลูกสูบเคลื่อนขึ้นลง
ขนาดที่นิยม	9,000 - 36,000 BTU	30,000 BTU ขึ้นไป	รุ่นเก่า / งานอุตสาหกรรม
เสียง / สั่นสะเทือน	เงียบพอใช้	เงียบที่สุด	ดังและสั่นมาก
ประสิทธิภาพพลังงาน	ดี	ดีที่สุด	ปานกลาง
ราคาเริ่มต้น	ถูกที่สุด	สูง	ปานกลาง
การซ่อม	ซ่อมยาก ส่วนใหญ่เปลี่ยน	ซ่อมยาก ส่วนใหญ่เปลี่ยน	ซ่อมได้ค่อนข้างดี
การใช้งานที่เหมาะ	แอร์บ้าน แอร์ห้องเล็ก-กลาง	แอร์ใหญ่ สำนักงาน ร้านค้า	แอร์เก่า ตู้แช่อุตสาหกรรม

---

จากประสบการณ์ติดตั้งและซ่อมแอร์ของสยามเจริญแอร์ คอมเพรสเซอร์ที่ท่านมักจะเจอในแอร์บ้านปัจจุบันคือ Rotary แบบ Inverter ครับ เพราะให้สมดุลระหว่างราคา เสียง และการประหยัดไฟได้ดีที่สุดในช่วงราคาเข้าถึงได้ ส่วน Scroll จะพบในแอร์ขนาดใหญ่หรือแอร์ฝังฝ้า แอร์แขวนของสำนักงานและร้านค้าเป็นหลักครับ

---

โดยทั่วไป คอมเพรสเซอร์แอร์บ้านมีอายุการใช้งานประมาณ 10 - 15 ปี ถ้าได้รับการดูแลที่ดีและใช้งานอย่างเหมาะสมครับ อย่างไรก็ตาม อายุการใช้งานจริงขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น

• คุณภาพของคอมเพรสเซอร์เอง - แบรนด์ใหญ่ที่มีมาตรฐานการผลิตสูงจะอยู่ได้นานกว่า
• ความถี่ในการใช้งาน - แอร์ที่เปิดทุกวัน 24 ชั่วโมง ย่อมเสื่อมเร็วกว่าแอร์ที่เปิดเฉพาะตอนกลางคืน
• คุณภาพการติดตั้ง - การติดตั้งแอร์ที่ไม่ได้มาตรฐาน เช่น ท่อยาวเกินไป ไม่แวคคั่มระบบ จะทำให้คอมเพรสเซอร์ทำงานหนัก
• การบำรุงรักษา - การล้างแอร์เป็นประจำและตรวจเช็กระบบทุกปี ช่วยยืดอายุคอมได้อย่างมาก
• คุณภาพระบบไฟฟ้า - ไฟตก ไฟกระชาก บ่อย ๆ ทำให้คอมเพรสเซอร์เสื่อมเร็ว

ในแอร์รุ่นใหม่ที่มาพร้อมเทคโนโลยี Inverter ผู้ผลิตบางเจ้าในตลาดไทยกล้าให้ประกันคอมเพรสเซอร์นานถึง 10 ปี (แยกจากประกันอะไหล่ภายในเครื่อง 1 - 5 ปี) ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ Carrier รุ่น XInverter Plus ส่วนแบรนด์อื่นอย่าง Mitsubishi Electric, Daikin, Panasonic และ LG ส่วนใหญ่ยังให้ประกันคอมเพรสเซอร์ที่ 5 ปีสำหรับรุ่นแอร์บ้าน ทั้งนี้เงื่อนไขประกันแตกต่างกันตามรุ่นและแบรนด์ ควรตรวจสอบรายละเอียดในใบรับประกันก่อนซื้อเสมอครับ

---

ถึงคอมเพรสเซอร์จะออกแบบมาให้ทน แต่การใช้งานของเราก็มีผลกับอายุของมันมากครับ สยามเจริญแอร์รวบรวมวิธีดูแลง่าย ๆ มาฝากดังนี้

1. ล้างแอร์สม่ำเสมอทุก 4 - 6 เดือน

คอยล์เย็นและคอยล์ร้อนที่สกปรกตัน ทำให้การระบายความร้อนไม่ดี คอมเพรสเซอร์ต้องทำงานหนักเพื่อพยายามทำความเย็นให้ได้ การล้างแอร์ช่วยลดภาระของคอมได้มากครับ

2. ตั้งอุณหภูมิที่ 25 - 27 องศา

การตั้งต่ำเกินไป (เช่น 18 - 20 องศา) ทำให้คอมเพรสเซอร์ต้องทำงานหนักตลอดเวลาโดยไม่จำเป็น ตั้งที่ 25 - 27 องศา พร้อมเปิดพัดลมช่วย เย็นสบายและประหยัดไฟครับ

3. ปิดแอร์ด้วยรีโมทก่อนสับคัตเอาต์

การสับคัตเอาต์ปิดแอร์ขณะคอมยังทำงาน ทำให้คอมเพรสเซอร์หยุดทำงานกะทันหัน อาจส่งผลต่อแผงวงจรและชิ้นส่วนภายใน ควรใช้รีโมทปิดก่อนทุกครั้ง รอสักครู่แล้วค่อยสับคัตเอาต์ครับ

4. เลือกขนาด BTU ให้เหมาะกับห้อง

แอร์ BTU น้อยเกินไปทำให้คอมต้องทำงานหนักตลอด ใหญ่เกินไปก็ตัดเร็วเกินทำให้คอมเปิดปิดบ่อย เสื่อมเร็วเช่นกัน คำนวณ BTU ที่เหมาะสมได้ที่ เลือกแอร์ BTU เท่าไรถึงจะดี

5. ตรวจเช็กน้ำยาแอร์เป็นประจำ

น้ำยาแอร์ที่รั่วหรือเหลือน้อยเกินไปเป็นสาเหตุอันดับต้น ๆ ที่ทำให้คอมเพรสเซอร์ทำงานหนักและพัง แนะนำให้ช่างตรวจเช็กระดับน้ำยาปีละ 1 ครั้งครับ

6. ติดตั้งคอยล์ร้อนในจุดที่ระบายความร้อนได้ดี

คอยล์ร้อนที่ติดในซอกแคบ โดนแดดตรง ๆ หรือไม่มีที่ระบายความร้อน จะทำให้คอมเพรสเซอร์ร้อนจัดและอายุสั้นลง ควรติดในที่ที่อากาศถ่ายเทสะดวก ไม่โดนแดดจัดตลอดวัน และห่างจากผนังตามระยะที่คู่มือกำหนดครับ

---

ถ้าใช้แอร์ไปสักพักแล้วสังเกตว่า ค่าไฟเริ่มสูงผิดปกติ หรือแอร์ไม่เย็นเท่าเดิม อาจเป็นสัญญาณว่าคอมเพรสเซอร์เริ่มเสื่อมสภาพครับ อ่านเพิ่มเติมเรื่องนี้ได้ในบทความ แอร์เสื่อม ทำไมค่าไฟแพงขึ้น และถ้าแอร์เริ่มมีอาการชัดเจนว่าคอมมีปัญหา เช่น ไม่เย็น เสียงดัง เบรกเกอร์ตก แนะนำให้อ่านต่อที่ คอมเพรสเซอร์แอร์เสีย อาการ สาเหตุ และราคาเปลี่ยน เพื่อรู้ว่าควรซ่อมหรือเปลี่ยนดีครับ

---

ถาม: คอมเพรสเซอร์แอร์ทำหน้าที่อะไร?

คอมเพรสเซอร์แอร์ทำหน้าที่อัดสารทำความเย็น (น้ำยาแอร์) จากก๊าซความดันต่ำให้เป็นก๊าซความดันสูง เพื่อขับเคลื่อนวงจรการทำความเย็นของแอร์ทั้งระบบ เป็นชิ้นส่วนที่สำคัญที่สุดในเครื่องปรับอากาศครับ

ถาม: แอร์บ้านส่วนใหญ่ใช้คอมเพรสเซอร์แบบไหน?

แอร์บ้านในประเทศไทยส่วนใหญ่ใช้คอมเพรสเซอร์ แบบโรตารี่ (Rotary) เพราะมีขนาดเล็ก เสียงเงียบ ประสิทธิภาพดี และราคาเข้าถึงได้ เหมาะกับแอร์ขนาด 9,000 - 36,000 BTU ซึ่งครอบคลุมแอร์ห้องนอนและห้องนั่งเล่นส่วนใหญ่ครับ

ถาม: คอมเพรสเซอร์ Scroll กับ Rotary ต่างกันยังไง?

Scroll ใช้ใบพัดรูปก้นหอยหมุนรอบ การอัดเป็นแบบต่อเนื่อง ทำให้เสียงเงียบและประสิทธิภาพสูงกว่า แต่ราคาสูงกว่า ส่วน Rotary ใช้โรเตอร์หมุนเยื้องศูนย์ มีแรงสั่นสะเทือนมากกว่าเล็กน้อย แต่ราคาถูกกว่าและเหมาะกับแอร์บ้านขนาดเล็ก-กลางครับ

ถาม: คอมเพรสเซอร์แอร์มีอายุการใช้งานกี่ปี?

คอมเพรสเซอร์แอร์บ้านโดยทั่วไปมีอายุการใช้งานประมาณ 10 - 15 ปี ขึ้นอยู่กับคุณภาพของเครื่อง ความถี่ในการใช้งาน และการบำรุงรักษา การล้างแอร์เป็นประจำและตรวจเช็กระบบทุกปีช่วยให้คอมอยู่ยาวขึ้นมากครับ

ถาม: คอมเพรสเซอร์แบบ Inverter ดีกว่า Fix Speed จริงไหม?

จริงครับ คอมเพรสเซอร์ Inverter สามารถปรับรอบการทำงานได้ตามภาระความเย็น ไม่ต้องเปิดปิดบ่อยเหมือน Fix Speed ผลทดสอบจากผู้ผลิตและหน่วยงานพลังงานในต่างประเทศพบว่าประหยัดไฟได้ประมาณ 20 - 40% เมื่อเทียบกับ Fix Speed ขนาดเดียวกัน (ตัวเลขจริงขึ้นกับชั่วโมงใช้งานและการตั้งอุณหภูมิ) และยังช่วยถนอมอายุคอมเพรสเซอร์ได้ดีกว่าด้วย อ่านเปรียบเทียบโดยละเอียดได้ที่บทความ Inverter vs Fix Speed

ถาม: ทำไมคอมเพรสเซอร์แอร์บ้านถึงซ่อมไม่ได้?

คอมเพรสเซอร์แบบ Rotary และ Scroll ที่ใช้ในแอร์บ้านเป็นแบบ Hermetic (ปิดสนิท) คือขดลวดมอเตอร์และกลไกการอัดอยู่ในเปลือกโลหะปิดสนิทที่เชื่อมติดกัน ไม่สามารถถอดเปลี่ยนชิ้นส่วนภายในได้ครับ เมื่อเสียจึงต้องเปลี่ยนทั้งตัว ต่างจากคอมแบบลูกสูบรุ่นเก่าที่เป็น Semi-Hermetic หรือ Open Type ที่ซ่อมได้

---

สยามเจริญแอร์ให้บริการติดตั้งแอร์ ล้างแอร์ ซ่อมแอร์ และ จำหน่ายแอร์ทุกยี่ห้อ ในกรุงเทพฯ และปริมณฑล โดยให้ความสำคัญกับการติดตั้งที่ได้มาตรฐานตั้งแต่เริ่ม เพราะเรารู้ดีว่าการติดตั้งที่ดีคือจุดเริ่มต้นของแอร์ที่คอมเพรสเซอร์อยู่ยาวครับ สยามเจริญแอร์จำหน่ายแอร์ทุกยี่ห้อโดยไม่ผูกกับแบรนด์ใดแบรนด์หนึ่ง จึงสามารถแนะนำแอร์ที่เหมาะกับการใช้งานและงบประมาณของท่านได้อย่างตรงไปตรงมาครับ ถ้าท่านกำลังจะเลือกซื้อแอร์ใหม่ อ่านเพิ่มเติมได้ที่

7 เรื่องต้องรู้ก่อนซื้อแอร์

และ

5 สิ่งที่ควรรู้สำหรับอ่านแค็ตตาล็อกแอร์

--- อยากติดตั้งแอร์ใหม่ ล้างแอร์ หรือตรวจเช็กคอมเพรสเซอร์แอร์ที่บ้าน ปรึกษาเราได้เลยครับ ช่างสยามเจริญแอร์ยินดีให้คำแนะนำตรงไปตรงมา ไม่บังคับขาย ไม่บังคับซ่อมครับ โทร 081-917-7884 หรือแอดไลน์

@scair

ได้เลยครับ (มีตัว @) ขอบคุณมากครับ 😀